Pieniądze od rodziców i brak wiedzy ze szkoły. Raport o dojrzałości finansowej Polaków punktuje luki w edukacji

Wynik ten plasuje Polskę na ostatnim miejscu wśród badanych państw Europy Środkowo-Wschodniej i oznacza drastyczny spadek w ujęciu rocznym – w analogicznym badaniu z 2025 roku poczucie pewności finansowej w tej samej grupie wiekowej deklarowało jeszcze blisko 42 proc. respondentów (spadek o niemal 12 punktów procentowych).

Dla porównania, w Litwie wysoki poziom pewności w obszarze finansów deklaruje aż 75 proc. młodych dorosłych, w Rumunii 67 proc., w Czechach 62 proc., na Węgrzech 53 proc., w Estonii 51 proc., a na Łotwie 48 proc.

Patrząc na całą populację dorosłych Polaków, wskaźnik ten wypada znacznie lepiej i sięga 53 proc., co odpowiada średniej dla całego regionu. W grupach wiekowych 25–34 lata oraz 35–44 lata poczucie pewności finansowej deklaruje odpowiednio 57 proc. i 58 proc. badanych, natomiast wśród osób powyżej 55. roku życia wskaźnik ten spada do 48 proc.

Wyraźna luka

Autorzy raportu zwracają uwagę na głębokie nierówności w samoocenie kompetencji finansowych ze względu na płeć oraz miejsce zamieszkania.

• Różnice płciowe – w Polsce pewnie w świecie finansów czuje się 62 proc. mężczyzn, ale tylko 44 proc. kobiet. Choć niższa samoocena finansowa kobiet występuje we wszystkich państwach regionu, to w Polsce dysproporcja ta jest wyjątkowo wysoka i wynosi aż 18 punktów procentowych (podczas gdy w pozostałych krajach różnica mieści się w przedziale 5–10 pkt proc.).
• Miejsce zamieszkania – wśród mieszkańców dużych miast poczucie pewności deklaruje 58 proc. ankietowanych, podczas gdy na terenach wiejskich wskaźnik ten spada do 44 proc.

System edukacji i banki pod ostrzałem

Powszechne poczucie niepewności wśród najmłodszych jest bezpośrednią konsekwencją braku systemowego nauczania. Aż 45 proc. Polaków wprost twierdzi, że szkoła nie dała im żadnej praktycznej wiedzy o finansach, a kolejne 31 proc. uważa przekazaną wiedzę za bardzo ograniczoną.

Polacy chcą zarabiać więcej. Ilu planuje zmienić pracę? Sprawdź!

Oczekiwanie społeczne wobec zmian w programach nauczania jest przy tym niemal jednomyślne – aż 80 proc. respondentów popiera wprowadzenie obowiązkowej edukacji finansowej w szkołach średnich (z czego 61 proc. zdecydowanie), a 59 proc. uważa, że zajęcia te powinny pojawić się już w szkołach podstawowych.

Ponadto 65 proc. ankietowanych jest zdania, że do działań edukacyjnych powinien włączyć się sam sektor bankowy i finansowy, a 71 proc. Polaków podkreśla, że wysoki poziom świadomości finansowej stanowi najlepszą barierę chroniącą przed wykluczeniem społecznym i ubóstwem.

Finansowe wsparcie rodziny

Deficyt wiedzy i brak stabilizacji na progu dorosłości przekładają się na nawyki pożyczkowe. W ciągu ostatniego roku niemal 40 proc. osób w wieku 18–24 lata pożyczało pieniądze od rodziny (w tym 31 proc. bezpośrednio od rodziców), a 12 proc. sięgało po wsparcie znajomych. Do instytucji finansowych i banków udało się w tym czasie jedynie 18 proc. najmłodszych respondentów.

Proporcje te ulegają odwróceniu wraz z wiekiem i wchodzeniem na rynek pracy:

• w grupie 25–34 lata – od rodziny pożyczało 28 proc., a z banków i firm finansowych korzystało 33 proc.,
• w grupie 35–44 lata – pożyczki rodzinne deklarowało 24 proc. badanych, natomiast usługi instytucji finansowych – 35 proc.