Koszty systemu kaucyjnego sięgną miliardów złotych. Automaty zdominują zbiórki butelek i puszek w Polsce?
Powszechny system kaucyjny w Polsce czeka gwałtowny wzrost operacyjny. Z opublikowanego raportu firmy doradczej Deloitte, przygotowanego we współpracy ze Związkiem Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego (Browary Polskie) pod tytułem „System kaucyjny 2026 – rok po starcie”, wynika, że do 2028 roku roczna skala obsługiwanych opakowań osiągnie poziom 9,7 miliarda sztuk.
W tej puli znajdzie się około 5,5 miliarda butelek z tworzyw sztucznych (PET) oraz 4,2 miliarda metalowych puszek. Równolegle z rosnącą liczbą odpadów opakowaniowych drastycznie wzrośnie skuteczność zbiórki – o ile w bieżącym roku wskaźnik zwrotów szacowany jest na około 70 proc., o tyle w 2027 roku ma on skoczyć do 85–90 proc., by od 2028 roku ustabilizować się na docelowym, wymaganym unijnymi przepisami poziomie 90 proc.
Automatyzacja zbiórki i dominacja maszyn RVM
Zmieniać się będzie również struktura techniczna samego procesu oddawania butelek i puszek przez konsumentów. Udział opakowań przyjmowanych przez automatyczne urządzenia recyklingowe (RVM) wzrośnie z tegorocznych ok. 85 proc. do 92 proc. w ciągu najbliższych dwóch lat, a w perspektywie 2033 roku osiągnie już ok. 95 proc.
Oznacza to szybki spadek znaczenia tradycyjnych zbiórek manualnych, których udział zmniejszy się z 15 proc. obecnie do zaledwie 5 proc. w 2033 roku.
Miliardowe koszty systemu i problem opłat handling fee
Gwałtowny rozwój logistyki zwrotnej wiąże się jednak z ogromnymi nakładami finansowymi. Według szacunków Deloitte, koszty utrzymania całego systemu kaucyjnego w samym 2028 roku sięgną około 1,5 mld zł, natomiast w perspektywie najbliższej dekady łączna suma wydatków może wynieść aż 25,2 mld zł.
Eksperci wskazują, że wysokie koszty wynikają m.in. z powielania infrastruktury logistycznej, informatycznej i administracyjnej przez poszczególnych, niezależnych operatorów. Największym obciążeniem dla producentów napojów pozostaje tzw. handling fee, czyli opłaty za zbiórkę wypłacane punktom handlowym i placówkom odbioru. Ponieważ stawki te nie podlegają centralnej regulacji i kształtują się na drodze rynkowych negocjacji, producenci – finansujący ostatecznie system poprzez tzw. opłatę producencką (producer fee) – faktycznie pozbawieni są realnego wpływu na poziom tych kosztów.
Przypomnijmy, że ogólnokrajowy system kaucyjny wystartował w Polsce 1 października 2025 roku, obejmując plastikowe butelki do 3 litrów oraz metalowe puszki do 1 litra, a od 1 stycznia 2026 roku został poszerzony o szklane butelki wielorazowe do 1,5 litra (przy zachowaniu prawa do prowadzenia niezależnych zbiórek przez część producentów).
