Największa reforma celna w historii Unii. Jak polskie firmy i KAS przygotowują się do wdrożenia nowego kodeksu?
Unia Europejska rozpoczyna proces najgłębszej transformacji wspólnotowego prawa celnego od kilkudziesięciu lat. Nowy Unijny Kodeks Celny, który wszedł w życie 20 września 2026 roku, zastąpi dotychczasowe przepisy z 2013 roku. Jak wskazuje wiceminister finansów i szef Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) Marcin Łoboda, reforma ta opiera się na koncepcji opartej na danych (data-driven customs) i rozpisana jest na lata, a jej ostateczne, pełne wdrożenie potrwa do marca 2034 roku.
Głównym celem trwającej transformacji jest odejście od rozproszonych, krajowych systemów teleinformatycznych na rzecz jednego, zintegrowanego środowiska cyfrowego. Pozwoli to na drastyczne ograniczenie kosztów administracyjnych oraz uproszczenie procedur dla przedsiębiorców prowadzących wymianę handlową.
Harmonogram cyfryzacji
Choć formalne stosowanie większości przepisów nowego kodeksu rozpocznie się 21 września 2027 roku, proces technologiczny będzie wprowadzany stopniowo w wyznaczonych kamieniach milowych:
- 1 lipca 2028 r. – uruchomienie unijnego centrum danych celnych (EU Customs Data Hub) dedykowanego obsłudze handlu elektronicznego i sprzedaży na odległość,
- 1 marca 2031 r. – otwarcie możliwości dobrowolnego korzystania z platformy danych dla pozostałych przedsiębiorców,
- 1 marca 2034 r. – pełne, obowiązkowe przejście na unijne centrum danych dla wszystkich importerów i eksporterów działających na terenie Wspólnoty.
Nowe centrum danych posłuży jako jeden wspólny punkt wejścia, za pośrednictwem którego przedsiębiorca będzie przekazywał dokumentację celną raz, umożliwiając jej wielokrotne wykorzystanie w całym łańcuchu dostaw.
Kongres MŚP: Dokąd zmierza europejska gospodarka? “Jesteśmy kompletnie niekonkurencyjni”
Nowa kategoria „zaufanego przedsiębiorcy” i rola urzędu EUCA
Reforma wprowadza również istotne zmiany strukturalne w relacjach między biznesem a organami kontrolnymi. Obok dotychczasowego statusu Upoważnionego Przedsiębiorcy (AEO) pojawia się nowa kategoria zaufanych przedsiębiorców (Trust and Check).
Podmioty te, dzięki zapewnieniu organom celnym stałego i pełnego wglądu w dane o swojej działalności oraz przepływach towarowych, zyskają przywileje w postaci m.in. zwalniania wybranych towarów bez konieczności aktywnej interwencji ze strony administracji skarbowej.
Na poziomie europejskim powołano nowy Urząd Unii Europejskiej do Spraw Celnych (EUCA) z siedzibą w Lille we Francji. Instytucja ta nie zastąpi krajowych administracji – w tym polskiej KAS, która nadal odpowiada za fizyczne odprawy, kontrole i wydawanie decyzji – lecz skupi się na funkcji koordynacyjnej, analizie ryzyka oraz zarządzaniu unijnym centrum danych.
Dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) przewidziano długie okresy przejściowe. Poza rygorystycznymi wymogami dotyczącymi e-commerce, korzystanie z nowego Data Hub pozostanie dobrowolne aż do 2034 roku. Ministerstwo Finansów i KAS prowadzą szeroką akcję informacyjną, w tym webinary i publikacje wyjaśniające, aby proces cyfryzacji ułatwiał firmom prowadzenie działalności gospodarczej.
