Kary, kontrole i płatne interpretacje przepisów. Ruszył państwowy nadzór nad sztuczną inteligencją w Polsce
Polska dołączyła do grona państw Unii Europejskiej z pełni operacyjnym organem nadzoru nad rynkiem sztucznej inteligencji. Weszła w życie kluczowa część przepisów krajowej ustawy o systemach sztucznej inteligencji, przyznająca Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) realne narzędzia kontrolne i sankcyjne. Od tego momentu polskie firmy oraz jednostki publiczne podlegają twardej egzekucji wymogów unijnego Aktu o Sztucznej Inteligencji (AI Act), a obywatele zyskali formalną ścieżkę do składania skarg na nieprawidłowości w działaniu algorytmów.
Uruchomiony mechanizm skargowy umożliwia zgłaszanie do komisji przypadków, w których systemy sztucznej inteligencji podejmują błędne decyzje lub stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa użytkowników. W sytuacji, gdy KRiBSI uzna, że dany algorytm zagraża życiu, zdrowiu lub prawom podstawowym obywateli, ma prawo wydać natychmiastowy nakaz zaprzestania jego stosowania, a nawet nakazać całkowite wycofanie narzędzia z rynku lub użytkowania.
Od kontroli po sankcje
KRiBSI, której przewodniczącą pod koniec września została Pamela Krzypkowska (była ekspertka Ministerstwa Cyfryzacji), zyskała prawo do prowadzenia kompleksowych kontroli oraz postępowań administracyjnych wobec podmiotów naruszających regulacje rynkowe.
W ustawie przewidziano wprawdzie dotkliwe kary finansowe dla podmiotów łamiących zasady wdrażania technologii algorytmicznych, lecz prawodawca stworzył jednocześnie instytucję „nadzwyczajnego złagodzenia sankcji”. Będzie ona stosowana w sytuacjach, gdy przedsiębiorca lub instytucja publiczna samodzielnie dostrzeże i zgłosi błąd operacyjny organowi nadzorczemu bądź wykaże pełną wolę współpracy w toku wyjaśniania nieprawidłowości.
Cyberprzestępcy mogą przejąć urządzenia smart home. NASK radzi, jak się chronić
Płatne opinie indywidualne i ochrona przed karami
Istotnym novum dla polskiego sektora biznesowego oraz administracji jest możliwość występowania do Komisji o wydanie oficjalnych opinii indywidualnych:
- koszt wniesienia wniosku – wyceniono go na kwotę 150 zł za wniosek o interpretację przepisów w konkretnym stanie faktycznym,
- termin wydania opinii – komisja ma na odpowiedź co do zasady 30 dni, z możliwością wydłużenia terminu do 60 dni w sprawach o wysokim stopniu skomplikowania,
- milcząca zgoda i ochrona – jeżeli KRiBSI nie wyda opinii w ustawowym terminie, stanowisko wnioskodawcy uznaje się za prawidłowe. Daje to podmiotowi prawną ochronę przed potencjalnymi karami w zakresie opisanym we wniosku.
Oprócz opinii indywidualnych komisja uzyskała prawo do wydawania z własnej inicjatywy ogólnych wyjaśnień, które mają ujednolicić stosowanie unijnego AI Actu oraz przepisów krajowych na polskim rynku, z uwzględnieniem wytycznych Komisji Europejskiej i Europejskiej Rady ds. Sztucznej Inteligencji.
Harmonogram unijnej regulacji AI Act
Formalne wejście w życie uprawnień kontrolnych KRiBSI kończy ważny etap wdrażania unijnych ram prawnych w Polsce. Przypomnijmy, że ogólna ustawa o systemach sztucznej inteligencji weszła w życie 11 sierpnia br., stanowiąc krajowy fundament dla unijnego AI Actu z 2024 roku.
Kolejne kamienie milowe unijnej regulacji przewidują, że po wprowadzeniu zakazu stosowania niedozwolonych systemów AI (luty 2025 r.) oraz obowiązku oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję (sierpień 2026 r.), od 2 grudnia 2027 roku zaczną obowiązywać rygorystyczne przepisy dotyczące systemów AI wysokiego ryzyka. Pełną operacyjność na terenie całej Unii Europejskiej rozporządzenie osiągnie w 2028 roku.
