Błąd w prognozach MF? Budżet stracił 3,5 mld zł na akcyzie
Doraźne korekty podatkowe, brak spójnej strategii oraz błędne szacunki dotyczące szarej strefy doprowadziły do luki w dochodach państwa sięgającej 3,5 mld zł – wynika z najnowszego raportu Fundacji Laboratorium Prawa i Gospodarki. Eksperci apelują do rządu o pilny powrót do stabilnej “mapy drogowej” i wstrzymanie gwałtownych podwyżek akcyzy.
W opublikowanym raporcie pt. “Ocena wpływu polityki akcyzowej i zakazów produktowych na rynek wyrobów tytoniowych oraz nikotynowych w Polsce” analitycy skrytykowali dotychczasową politykę fiskalną resortu finansów. Wyliczają, że po odrzuceniu przewidywalnego planu z 2022 roku i wprowadzeniu ostrych podwyżek na lata 2025–2027, legalny rynek zaczął kurczyć się szybciej, niż zakładano.
“Postulujemy pilny powrót do stabilnej, wieloletniej mapy akcyzowej i rezygnację z doraźnych, jednostronnych korekt stawek. Każda zmiana zasad opodatkowania wyrobów tytoniowych i nikotynowych powinna opierać się wyłącznie na transparentnych wskaźnikach makro- i mikroekonomicznych, obejmować zrównoważony harmonogram i być ogłaszana z odpowiednim wyprzedzeniem, nie fragmentarycznymi nowelizacjami, lecz spójną strategią średniookresową, łączącą cele fiskalne, zdrowotne i gospodarcze” – czytamy we wnioskach raportu.
Niższe wpływy i prohibicja w praktyce
Zgodnie z analizą, skokowe podnoszenie stawek podatkowych odnosi skutek odwrotny do zamierzonego. Zamiast rosnących wpłat do budżetu, państwo mierzy się z odpływem konsumentów do nielegalnych źródeł dostaw.
“Rewizja mapy akcyzowej z 2024 r. i bezprecedensowe podwyżki zaplanowane na lata 2025-2027 już dowiodły, że Ministerstwo Finansów nie doszacowało skali rozwoju szarej strefy i spadku legalnej sprzedaży, czego efektem są wpływy budżetowe niższe o 3,5 mld zł od zaplanowanych. Domagamy się, aby kolejne podwyżki akcyzy nie przekraczały poziomu inflacji” – wskazują autorzy.
Co piąty mikroprzedsiębiorca pracuje 7 dni w tygodniu. Co jeszcze jest wyzwaniem? Sprawdź!
Dodatkowym zarzutem stawianym ustawodawcy jest nakładanie wysokich podatków na konkretne kategorie produktów przy jednoczesnym równoległym wprowadzaniu zakazów ich obrotu.
“Państwo musi zaprzestać jednoczesnego nakładania akcyzy na daną kategorię produktów i przygotowywania zakazu jej obrotu: te dwa instrumenty muszą być projektowane komplementarnie, nie równolegle. Opodatkowanie kategorii produktu, po którym następuje jego szybkie wycofanie z rynku, podważa racjonalność procesu legislacyjnego i zwiększa ryzyko inwestycyjne dla legalnych przedsiębiorców” – argumentują eksperci, dodając, że gwałtowne ograniczenia wywołują efekt tożsamy z prohibicją.
Projektowane zakazy to ryzyko utraty kolejnych 8 miliardów złotych
Analitycy fundacji rekomendują wstrzymanie prac nad projektowaną ustawą o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu. Zakłada ona m.in. zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów oraz wycofanie aromatów innych niż tytoniowe z saszetek nikotynowych. Szacunki zawarte w raporcie pokazują, że pełne wdrożenie tych restrykcji pozbawi budżet państwa nawet 8 mld zł w ciągu 5 lat.
Przedstawiciele fundacji apelują o wstrzymanie nowych przepisów do czasu rzetelnej analizy skutków zmian wprowadzonych w 2025 roku, w tym ich wpływu na zatrudnienie oraz łańcuchy dostaw. Rozwiązaniem wspierającym stabilność biznesu ma być również wydłużenie okresu dostosowawczego.
“Należy wydłużyć w drodze ustawy vacatio legis do co najmniej 6 miesięcy – pozwoli to na przeprowadzenie pogłębionych konsultacji z branżą i ekspertami przed wprowadzeniem istotnych zmian w obszarze akcyzy i zakazów produktowych, co z kolei ograniczy ryzyko niezamierzonych skutków gospodarczych” – podsumowano w dokumencie.
Przestępczość tytoniowa o charakterze zorganizowanym
Skutkiem ubocznym agresywnej polityki fiskalnej jest stymulacja czarnego rynku. Statystyki Krajowej Administracji Skarbowej za 2025 rok potwierdzają, że przestępczość w tym obszarze nie ma charakteru incydentalnego.
Służby w samym tylko 2025 roku przeprowadziły szereg spektakularnych akcji:
- likwidacja fabryk – zamknięto 27 nielegalnych fabryk papierosów oraz krajalni tytoniu,
- zatrzymania – ujęto 80 osób powiązanych z procederem,
- zabezpieczony towar – przejęto ponad 184 mln sztuk nielegalnych papierosów, ponad 110 ton tytoniu oraz blisko 38,5 tony suszu tytoniowego.
Aby skutecznie przeciwdziałać temu zjawisku, autorzy raportu postulują utworzenie jednego, zintegrowanego centrum wymiany danych, które połączy działania KAS, Policji, CBŚP, Straży Granicznej oraz służb międzynarodowych. Bez tego – zdaniem ekspertów – kolejne zakazy będą jedynie osłabiać legalną bazę podatkową i zwiększać opłacalność przemytu.
