Finanse Polski pod presją. Drugi najwyższy deficyt w historii

W 2025 r. sektor finansów publicznych odnotował drugi pod względem wielkości deficyt w historii – wskazali analitycy PKO BP w komentarzu. Jednak ten poziom deficytu ma znaczenie przede wszystkim dla Komisji Europejskiej, która ocenia nasze finanse publiczne.

“Jest to drugi najwyższy deficyt w historii, po 7,4 proc. PKB w 2010 i ex aequo z 2009. W 2011 wprowadzono reformy podatkowe (np. podwyższenie podstawowej stawki VAT do 23 proc. z 22 proc.) co w ciągu roku zmniejszyło deficyt do 5 proc. PKB. Obecnie na horyzoncie pojawiają się nowe wyzwania fiskalne, podczas gdy jak na razie nie ma dyskusji nt. istotnej konsolidacji” – napisali ekonomiści PKO BP w komentarzu.

Przedstawiciele Santander Bank Polska zwrócili uwagę, że deficyt zarejestrowany w 2025 r. był o około 0,3 pkt proc. PKB wyższy niż przewidywano w ustawie budżetowej na 2026 r.

“Choć 7-procentowy deficyt należy uznać za niekomfortowo wysoki w warunkach ryzyka osłabienia koniunktury w związku z wojną na Bliskim Wschodzie, to zakładamy, że dopiero silna i długotrwała eskalacja konfliktu mogłaby doprowadzić do istotnego pogorszenia sytuacji budżetowej” – wskazali.

Budżet pod presją długu. Styczniowy deficyt zwiastuje rekordowo trudny rok, dowiedz się więcej!

Ile wynosi dług sektora instytucji rządowych i samorządowych?

GUS opublikował także dane o długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2025 r. Wynika z nich, że dług ten zwiększył się do 59,7 proc. PKB z poziomu 54,8 proc. PKB, zanotowanego w 2024 r.

Wynik z 2024 r. został zrewidowany przez GUS w dół, bo pierwotnie urząd podawał, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. wyniósł 55,3 proc. (GUS zrewidował także poziom deficytu w 2024 r. do 6,4 proc. z 6,6 proc. PKB).

Dane podane przez GUS mają znaczenie dla Komisji Europejskiej, ponieważ obejmują one deficyt sektora finansów publicznych liczony według zasad unijnych. Zgodnie z unijnymi kryteriami konwergencji (z Maastricht) dług publiczny nie może przekroczyć 60 proc. PKB.

Co prawda na koniec zeszłego roku nie przekroczył tego kryterium, jednak od czerwca 2024 r. Polska jest objęta procedurą nadmiernego deficytu. Została ona uruchomiona, bowiem Polska przekracza inne unijne kryterium z Maastricht, zgodnie z którym deficyt sektora finansów publicznych danego kraju nie może przekroczyć 3 proc. PKB.

Ceny gazu w Europie w górę. Rynek reaguje na wypowiedź Trumpa, dowiedz się więcej!

Czym jest plan budżetowo-strukturalny?

O tym, jak nasz kraj chce obniżyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych, informuje plan budżetowo-strukturalny, który został przyjęty przez rząd 10 października 2024 r. Z dokumentu wynika, że choć deficyt sektora był wyraźnie wyższy niż prognozowany – bo wyniósł 6,4 proc. a nie 5,7 proc. PKB, jak zapisano w planie budżetowo-strukturalnym, to jednocześnie poziom długu sektora instytucji rządowych i samorządowych okazał się zbliżony do wynikającego z planu – wyniósł bowiem 54,8 proc., podczas gdy planowano 54,6 proc.

Jednak z punktu widzenia zgodności poziomu długu publicznego z zapisami konstytucji oraz ustawy o finansach publicznych, znaczenie ma inny rodzaj długu – czyli państwowy dług publiczny. Te dane zostaną opublikowane przez Ministerstwo Finansów w maju. To właśnie ten poziom długu jest brany pod uwagę przy progach ostrożnościowych z ustawy o finansach publicznych.

Budżet na 2026 r. “Żegnamy drożyznę i stagnację”, dowiedz się więcej!

Kiedy dług publiczny przekroczy 55% PKB?

Zgodnie z nią, jeśli państwowy dłub publiczny przekroczy 55 proc. PKB, to na kolejny rok rząd musi przyjąć ustawę budżetową, która zapewni, że relacja długu Skarbu Państwa do produktu krajowego brutto przewidywana na koniec roku budżetowego spadnie.

Taka sytuacja – że państwowy dług publiczny przekroczy poziom 55 proc. PKB – ma nastąpić w 2027 r. Tak wynika z przygotowanej przez MF „Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2026-2029”.

Sposób obliczania PKB oraz PDP – zgodnie z konstytucją – określa ustawa i jest on inny od unijnej metodologii. We wtorek Ministerstwo Finansów poinformowało, że na koniec IV kwartału 2025 r. relacja państwowego długu publicznego do PKB wyniosła 49,1 proc.

Polska konstytucja wskazuje, że nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń, w następstwie, których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 (tj. 60 proc.) wartości rocznego PKB.