Miliardy zwróconych butelek to nie wszystko. Branża ostrzega przed zbyt szybkim rozszerzaniem kaucji
Minął dokładnie rok od oficjalnego uruchomienia w Polsce powszechnego systemu kaucyjnego. Pierwsze 12 miesięcy funkcjonowania nowych przepisów pokazało, że Polacy chętnie włączyli się w proces oddawania pustych opakowań po napojach, a nawyk ten na stałe wpisał się w ich codzienne rutyny zakupowe. Analitycy rynku detalicznego oraz eksperci branży transportowo-logistycznej wskazują jednak, że ocena sprawności całego mechanizmu wymaga znacznie głębszej analizy niż tylko podliczanie zwróconych puszek i butelek. Kluczowy staje się bilans realnych korzyści środowiskowych w zestawieniu z rosnącymi kosztami obsługi łańcucha dostaw.
Z danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz analiz rynkowych wynika, że do końca lipca 2026 roku w ramach systemu zwrócono ponad 3,2 mld opakowań objętych kaucją. Do dyspozycji konsumentów oddano 60 tysięcy punktów zbiórki, z czego około 17,5 tysiąca wyposażono w specjalistyczne automaty zwrotne.
Efekt skali czy wyższa skuteczność?
Eksperci zwracają uwagę, że imponujące statystyki zbiorcze wynikają w dużej mierze ze stopniowego nasycania rynku. Zgodnie z obserwacjami Roberta Biegaja, analityka rynku z Shopfully Poland, opakowania ze specjalnym symbolem kaucji pojawiały się na sklepowych półkach sukcesywnie. O ile pod koniec 2025 roku ich udział był jeszcze ograniczony, o tyle w 2026 roku stały się one standardem rynkowym.
Z tego powodu sam wzrost liczby oddawanych butelek nie przesądza jeszcze o tym, jak wysoki odsetek wprowadzonych na rynek opakowań faktycznie powraca do przetworzenia i czy udało się osiągnąć wyznaczone prawem cele zbierania.
Samo utrzymanie i obsługa infrastruktury kaucyjnej wiąże się ponadto z konkretnymi nakładami finansowymi po stronie producentów oraz handlowców. Choć trudne jest precyzyjne wyliczenie, o ile groszy podrożał każdy pojedynczy napój, koszty operacyjne mogą być rekompensowane przez koncerny poprzez korekty marż handlowych.
Analitycy prognozują jednocześnie, że dynamika przyrostu nowych użytkowników systemu zacznie się stopniowo stabilizować, a ewentualne dalsze wzrosty wolumenu będą wynikały z większej dostępności automatycznych punktów i pełnej obecności oznaczonych produktów we wszystkich kanałach sprzedaży.
Podatki gigantów handlu zaskakują. Tyle Allegro, LPP i InPost wpłaciły do budżetu
Logistyka do poprawy przed rozszerzeniem o “małpki”
Inżynier Eryk Grykień z Uniwersytetu WSB Merito w Szczecinie podkreśla, że z punktu widzenia branży transportowo-logistycznej pierwszy rok był zaledwie etapem rozruchu i na pełną ocenę efektywności jest jeszcze za wcześnie. Ustawowe wymogi nakładają na Polskę obowiązek osiągnięcia 77-procentowego poziomu selektywnej zbiórki do 2028 roku oraz aż 90-procentowego od 2029 roku.
Według ekspertów system wymaga obecnie uszczelnienia i optymalizacji operacyjnej, a nie gwałtownej rozbudowy. Zwracają oni uwagę na powtarzające się awarie butelkomatów, zatory w sklepach oraz konieczność sprawnego ręcznego odbierania opakowań przez personel handlowy w przypadku awarii urządzeń. Kluczowym wyzwaniem staje się wyeliminowanie pustych przebiegów ciężarówek transportujących surowiec do sortowni oraz dokładne monitorowanie kosztu zebrania pojedynczej sztuki.
Kwestia sprawności logistycznej staje się szczególnie istotna w kontekście analizowanych przez resort klimatu planów włączenia do systemu jednorazowych opakowań szklanych, w tym małych butelek o niskich pojemnościach, tzw. małpek. Wprowadzenie ciężkiego i podatnego na tłuczenie szkła generuje ogromne wyzwania transportowe i magazynowe dla placówek handlowych.
Eksperci zaznaczają, że decyzja o objęciu kaucją kolejnych frakcji odpadów powinna zapadać wyłącznie wtedy, gdy oczekiwany ekologiczny zysk przewyższy dodatkowe nakłady finansowe i organizacyjne nakładane na sklepy, operatorów oraz konsumentów.
Obecnie polski system kaucyjny obejmuje plastikowe butelki po napojach o pojemności do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra (ze stawką kaucji wynoszącą 50 groszy) oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (objęte kaucją w wysokości 1 zł).
