Regulacyjny paradoks: firmy żądają uproszczeń, rząd wzmacnia kontrole PIP

Z badania przeprowadzonego na zlecenie Konfederacji Lewiatan wynika, że 46 proc. firm oczekuje od rządu zdecydowanego uproszczenia przepisów. Potrzeba ta jest najsilniejsza w sektorze MŚP – wśród małych podmiotów postulat ten popiera niemal co drugi przedsiębiorca (49 proc.).

Z kolei duże organizacje kładą większy nacisk na systemowy dialog, wskazując na konieczność reformy Rady Dialogu Społecznego (56 proc. wskazań w tej grupie).

Kompromis w cieniu KPO: PIP z nowymi uprawnieniami

Odpowiedzią rządu na rynkowe realia nie jest jednak wyłącznie zapowiadana deregulacja, ale także realizacja tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy. Przyjęty we wtorek projekt reformy Państwowej Inspekcji Pracy to efekt trudnego kompromisu wewnątrz koalicji.

Pierwotna wersja, budząca sprzeciw premiera Donalda Tuska ze względu na ryzyko “przesadnej władzy urzędników”, została złagodzona na rzecz silniejszej roli sądów powszechnych.

“Rząd przyjął projekt ustawy, który wzmacnia skuteczność ochrony i kontroli przestrzegania prawa pracy. Nowe przepisy mają lepiej chronić pracowników i ograniczyć nadużywanie fikcyjnych umów cywilnoprawnych” – poinformował rzecznik rządu Adam Szłapka.

Budżet pod presją długu. Styczniowy deficyt zwiastuje rekordowo trudny rok!

Kluczową zmianą jest przyznanie inspektorom prawa do wydawania decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy. Oznacza to, że PIP będzie mogła nakazać zamianę umowy zlecenia lub kontraktu B2B na etat, jeśli charakter pracy będzie wypełniał znamiona stosunku pracy.

Według danych resortu pracy, problem dotyczy ogromnej skali – na koniec II kwartału 2025 roku wyłącznie na umowach cywilnoprawnych pracowało w Polsce blisko 1,5 mln osób.

Bezpiecznik dla biznesu: droga sądowa zamiast rygoru natychmiastowości

Aby uniknąć paraliżu firm, do projektu wprowadzono mechanizm ochronny. Decyzja inspektora o przekształceniu umowy nie będzie miała rygoru natychmiastowej wykonalności. Pracodawca otrzyma 30 dni na złożenie odwołania do sądu pracy, a w tym czasie wykonanie decyzji zostanie wstrzymane.

Rząd zapowiada przy tym “znaczące wzmocnienie” samych sądów, by orzekanie w tych sprawach nie trwało latami.

Proces kontrolny ma przebiegać w kilku krokach:

• inspektor po stwierdzeniu nieprawidłowości wydaje polecenie naprawcze,
• strony mogą dobrowolnie zawrzeć umowę o pracę lub zmodyfikować obecną umowę tak, by przestała nosić znamiona etatu,
• w przypadku braku reakcji, okręgowy inspektor pracy wydaje wiążącą decyzję lub kieruje powództwo do sądu.

PARP rozdaje nowe granty. 80 tys. złotych zastrzyku dla MŚP!

Cyfrowe kontrole i wymiana danych

Nowa reforma to nie tylko kwestia umów. Projekt zakłada głęboką integrację systemów informatycznych państwa. ZUS, PIP oraz Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) będą automatycznie wymieniać się danymi w celu typowania firm do kontroli i analizy ryzyka. Co więcej, inspekcja zyska prawo do przeprowadzania kontroli zdalnych, co ma usprawnić pracę urzędu.

Eksperci pozostają jednak podzieleni. Podczas gdy związki zawodowe chwalą kierunek zmian, Federacja Przedsiębiorców Polskich ostrzega, że przyznanie urzędnikom kompetencji do ustalania stosunku pracy jest dla biznesu trudne do zaakceptowania.

Z kolei badanie Lewiatana pokazuje, że dla blisko co czwartej firmy deregulacja przestała być kluczowa (23 proc. negatywnych odpowiedzi), co może sugerować, że część rynku zdążyła się już zaadaptować do obecnej presji regulacyjnej.

Projekt ustawy trafia teraz do Sejmu, a Polska ma czas na wdrożenie unijnych wytycznych w tym obszarze do 30 czerwca br.

źródło: PAP, Bankier