Rewolucja w zwolnieniach lekarskich. ZUS “doniesie” na lekarzy rozdających L4?

Nowe przepisy, których harmonogram wdrażania rozciąga się od początku 2026 aż do 2027 roku, mają na celu nie tylko uszczelnienie systemu, ale również wyeliminowanie narosłych przez lata niejasności interpretacyjnych.

Zmiany te dotkną niemal każdego uczestnika rynku pracy – od pracowników i pracodawców, po lekarzy orzeczników i personel samego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Nowe uprawnienia kontrolerów i koniec niejasności przy opiece nad bliskimi

Pierwszy etap zmian, który wejdzie w życie już 27 stycznia 2026 roku, skupia się na uszczelnieniu nadzoru nad wystawianiem zaświadczeń.

ZUS uzyskał jednoznaczne prawo do kontrolowania zwolnień wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny, co do tej pory budziło liczne wątpliwości prawne. Instytucja ta zyskała także potężne narzędzie w postaci możliwości żądania od ubezpieczonego bezpośrednich wyjaśnień i informacji niezbędnych do weryfikacji zasadności L4.

Wzmocnieniu ulegnie również współpraca z samorządami zawodowymi. Jak wynika z nowych regulacji, ZUS będzie mógł udostępniać organom odpowiedzialnym za odpowiedzialność zawodową lekarzy dane i dokumentację zgromadzoną w toku postępowań kontrolnych.

Ma to dyscyplinować medyków, którzy dopuszczają się nieprawidłowości przy wystawianiu druków e-ZLA. Równocześnie uproszczono procedury odwoławcze – dotychczasowe odwołania do Ministra Rodziny zastąpi wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rewolucja w Małym ZUS Plus i nowe stawki. Przedsiębiorcy muszą pilnować terminów!

Definicja pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem leczenia

Kluczowy moment dla milionów ubezpieczonych nastąpi 13 kwietnia 2026 roku. To wtedy zaczną obowiązywać nowe, precyzyjne definicje aktywności, które mogą skutkować utratą prawa do zasiłku.

Ustawodawca postanowił rozgraniczyć to, co jest realnym naruszeniem procesu rekonwalescencji, od czynności incydentalnych. Zgodnie z oficjalnym komunikatem ZUS: “Nie zmieni się obowiązująca obecnie zasada, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia lekarskiego od pracy, jeśli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową”.

Nowością jest jednak doprecyzowanie, że pracą zarobkową jest każda czynność o takim charakterze, niezależnie od formy prawnej, z wyłączeniem działań incydentalnych wymuszonych istotnymi okolicznościami.

Co istotne dla relacji pracowniczych, taką istotną okolicznością nie może być polecenie przełożonego. Równolegle wprowadzono pojęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, rozumianej jako wszelkie działania utrudniające powrót do zdrowia.

Z tego rygoru wyłączono zwykłe czynności dnia codziennego, co powinno ograniczyć liczbę absurdalnych kar za wyjście po podstawowe zakupy czy do apteki.

ZUS a bezpieczeństwo zdrowotne. Jak mieć ubezpieczenie, płacąc mniej? Zobacz!

Kontroler zapuka do drzwi i sprawdzi tożsamość

Od kwietnia 2026 roku zmienią się także realia samych wizyt kontrolnych. Inspektorzy ZUS oraz płatnicy składek otrzymają szerokie uprawnienia operacyjne.

Kontrolerzy będą mogli nie tylko wejść do miejsca przebywania ubezpieczonego, ale także wylegitymować go w celu potwierdzenia tożsamości. Nowe prawo pozwala im również na zbieranie informacji nie tylko od samego chorego, ale także od jego płatnika składek oraz lekarza leczącego.

Wewnątrz samego ZUS dojdzie do kadrowej rewolucji. Aby usprawnić procesy orzecznicze, do wydawania decyzji dopuszczeni zostaną fizjoterapeuci oraz pielęgniarki i pielęgniarze posiadający tytuł specjalisty.

Fizjoterapeuci będą orzekać w sprawach o rehabilitację leczniczą, natomiast personel pielęgniarski w kwestiach niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zliberalizowano także wymagania wobec lekarzy orzeczników – stanowiska te będą mogli zajmować medycy w trakcie specjalizacji lub z pięcioletnim stażem zawodowym, co ma rozwiązać problem deficytu kadr medycznych w strukturach ZUS.

Ministerstwo Finansów ogłasza “rok bez kar”? Nowe fakty w sprawie KSeF!

Możliwość pracy u jednego pracodawcy przy zwolnieniu u drugiego

Najbardziej rewolucyjna zmiana zostanie wdrożona 1 stycznia 2027 roku i dotyczyć będzie osób pracujących w kilku miejscach jednocześnie. Nowe przepisy zakładają, że lekarz, na wniosek pacjenta, nie będzie musiał wystawiać zwolnienia na wszystkie tytuły ubezpieczenia.

Jeżeli charakter pracy w jednym z miejsc pozwala na jej wykonywanie mimo choroby (np. praca zdalna przy urazie nogi, który uniemożliwia pracę fizyczną u drugiego pracodawcy), ubezpieczony będzie mógł zachować aktywność zawodową w wybranym zakresie.

Ostatni etap reformy przyniesie również pełną cyfryzację i usprawnienie administracyjne. Orzekanie ma stać się co do zasady jednoosobowe, a badanie lekarskie będzie mogło odbyć się w formie e-wizyty.

ZUS zyska także szybszy dostęp do dokumentacji medycznej – podmioty lecznicze będą miały zaledwie 14 dni na jej udostępnienie. Ustalono również sztywny, 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia, co ma znacząco przyspieszyć proces przyznawania świadczeń i zwiększyć przewidywalność systemu dla pacjentów.

źródło: Dziennik.pl, ZUS