ZUS a bezpieczeństwo zdrowotne. Jak mieć ubezpieczenie, płacąc mniej?

Opłacalnym rozwiązaniem tej kwestii może być połączenie umowy o dzieło ze zleceniem. Należy jednak uważać na kilka ważnych aspektów formalnych – ich niespełnienie to ryzyko dodatkowych płatności wstecz.

Projekcja przykładowych składek zdrowotnych dla pracownika i przedsiębiorcy na 2026 r.

W ramach przypomnienia – od 2026 roku wracamy do starych zasad liczenia składki zdrowotnej – minimalna stawka będzie wynosiła 9 proc. od 100 proc. podstawy wyliczenia (wcześniej 75 proc.). W przypadku prowadzącego działalność podstawa wyliczenia zależna jest od wybranej formy rozliczenia podatku dochodowego, a w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub zlecenie – 9 proc. od miesięcznego wynagrodzenia pomniejszonego o kwotę pozostałych składek na ubezpieczenia społeczne (płaconych przez pracownika).

Zmiany w sposobie liczenia składek zdrowotnych dotkną nie tylko przedsiębiorców. Pracownicy mogą odczuć wzrost składek na 2026 r. w postaci mniejszej pensji. Poniżej prezentujemy przykładowe wyliczenia składek dla przedsiębiorców i pracowników liczone na podstawie przeciętnych zarobków.

Model w którym pracownik jest zatrudniony na umowę o pracę i otrzymuję pensję w wysokości średniej krajowej brutto (dla sektora przedsiębiorstw) za 2025 r. (8836,98 zł).

Wyliczenie składek ZUS dla pracownika:

• emerytalna 9,76% (862,49 zł),
• rentowa 1,5 proc. (132,55 zł),
• chorobowa 2,45 proc. (216,51 zł),
• sumarycznie – 1 211,55 zł.

Wówczas podstawa do wyliczenia składki zdrowotnej wynosi 7 625,43 zł (8836,98 zł – 1211,55 zł).

Składka zdrowotna będzie wynosiła 686,25 złotych (9 proc. z 7625,43 zł). Po odliczeniu składki zdrowotnej osiągamy kwotę 6 939,18 zł. Od niej należy jeszcze odliczyć zaliczkę na podatek (w kwocie 585 złotych) – wtedy otrzymujemy pensję netto (6 354,18 zł).

Zarobki prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą bywają bardzo różnorodne. W poniższych obliczeniach posłużymy się również średnią krajową dla sektora przedsiębiorstw, ale z uznaniem jej jako dochody netto (brak aktualnych danych dla JDG). W naszym modelu przedsiębiorca korzysta z “małego ZUS-u” i rozlicza podatek dochodowy na zasadach ogólnych – według skali podatkowej.

Model w którym przedsiębiorca osiąga dochód w wysokości 8836,98 zł, korzysta z “małego ZUS-u” i rozlicza się według skali podatkowej oraz prowadził przedsiębiorstwo przez ostatni rok.

Wyliczenie składek ZUS dla przedsiębiorcy (za siebie):

Podstawa podatkowa liczona na podstawie rocznego dochodu za rok poprzedni:

• dochód roczny – 106 043,76 zł (8836,98 zł x 12),
• podstawa wg wzoru – 106 043,76 zł/365 (dni w roku) x 30 (dni w miesiącu)= 8 715,93, w następnym kroku otrzymaną liczbę przemnaża się przez stały współczynnik 0,5,
  ostateczna kwota podstawy – 4 357,97 zł.

Wyliczenie składek ZUS dla pracodawcy:

• emerytalna (19,52 proc.) – 850,68 zł,
• rentowa (8,00 proc.)- 348,64 zł,
• chorobowa (2,45% proc.) – 106,77 zł,
• wypadkowa (1,67 proc – warunkowo) – 72,78 zł,
• FP i FS (2,45 proc.) – 0 zł (wynika z ulgi),
• sumarycznie – 1 378,87 zł.

Dodatkowo składka zdrowotna: 795,32 zł (dochód miesięczny x 9 proc. – liczony na 2026 rok, po zmianach w obliczaniu).

Alternatywy do rozważenia

Alternatywy dla osób pracujących na podstawie umowy o pracę i pragnących “ominąć” wysokie składki są ograniczone. Na zleceniu również należy odprowadzać opłaty na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Jedyną formą, która umożliwia uniknięcie składek jest umowa o dzieło.

Część pracodawców oferuje pracownikom model łączony. Relacja zatrudnienia odbywa się po części jako umowa zlecenie i po części jako umowa o dzieło. W ten sposób umowa zlecenie może zostać zawarta na możliwie najniższą kwotę – co za tym idzie możliwie najniższe składki. Pozostała część relacji pracy określana jest przy pomocy umowy o dzieło na stworzenie unikatowego dzieła lub produktu.

Rozwiązanie to gwarantuje przedsiębiorcy niskie składki, a pracownikowi dostęp do świadczeń zdrowotnych. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie jest to model dla wszystkich – rozwiązanie to najczęściej stosowane jest w branży kreatywnej. To gwarancja tego, że tworzone dzieła pozostają “unikatowe” (warunek zawarcia umowy o dzieło) oraz pozwalają odliczyć od umowy większy koszt uzyskania przychodu (50 proc. – “utwór w rozumieniu prawa autorskiego”).

Przedsiębiorcy mogą skorzystać z wielu legalnych rozwiązań pozwalających im “uniknąć” części składek. Jak pisaliśmy na 26. piętrze, łączenie umowy o pracę i działalności gospodarczej lub założenie spółki z o. o. mogą okazać się opłacalną alternatywą – a to nie wszystkie z dostępnych rozwiązań.

Alternatywa dla składek zdrowotnych

Po co optymalizować składki? Fundusze te mogą zostać spożytkowane np. na prywatne ubezpieczenie zdrowotne lub polisy. Na podstawie danych z kontroli Naczelnej Izby Kontroli (NIK) w latach 2021-2024, czas oczekiwania na leczenie w “przypadkach stabilnych” wydłużył się w 67% przypadków, a w “pilnych” w 37,5%. Kolejki do prywatnych lekarzy są znacznie krótsze.

Większość większych firm współpracuje z prywatnymi przedsiębiorstwami i grupami medycznymi takimi jak: Medicover, LUX MED, Enel-med, co umożliwia wynegocjowanie lepszej stawki ubezpieczenia dla swoich pracowników. Pakiety medyczne różnią się cenowo w zależności od ilości oferowanych usług.

Obserwując aktualne losy publicznej ochrony zdrowia – wydłużające się kolejki, spadającą jakość usług oraz rekordowe zadłużenie – skorzystanie z innych rozwiązań może okazać się dużą oszczędnością czasu.

Jak skutecznie optymalizować koszty działalności? Jedną z alternatyw może być Fundacja Twój Startup.

źródło: Gov, Poradnik Przedsiębiorcy, Pragmago, ZUS, Symfonia