ZUS pod większą kontrolą sądów. Rząd przyjmuje kluczowe zmiany dla przedsiębiorców
Decyzje Rady Ministrów otwierają nowy rozdział w relacjach płatników składek z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Rząd przyjął dwa projekty deregulacyjne, które rewolucjonizują spory sądowe z ZUS-em oraz zamykają egzekucję przedawnionych długów sprzed reformy z 1999 roku.
Pakiet przyjęty przez rząd opiera się na dwóch filarach przygotowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego (Kpc) oraz ustawie abolicyjnej. Obie regulacje wpisują się w szeroki program deregulacji polskiej gospodarki, eliminując nieefektywne procedury i biurokratyczne bariery.
Koniec bezsilności wobec błędów ZUS?
Dotychczasowa praktyka orzecznicza często stawiała przedsiębiorców i ubezpieczonych w skomplikowanej sytuacji procesowej, gdy decyzja ZUS była obarczona rażącymi błędami formalnymi lub proceduralnymi. Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego znacząco poszerza kompetencje sądów.
Zgodnie z nowymi przepisami, sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu rentowego będzie mógł uchylić błędną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia bezpośrednio do ZUS. Będzie to możliwe przede wszystkim w sytuacjach, gdy urzędnicy poważnie naruszyli zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.
Co kluczowe dla płatników składek, uprawnienie to dotyczy szerokiego grona podmiotów:
- przedsiębiorców,
- osoby ubezpieczone i pobierające świadczenia,
- następców prawnych firm i osób fizycznych.
Zmiana obejmie również decyzje formalne, które kończyły postępowanie bez badania jego istoty – np. decyzje o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. Sąd uchyli takie rozstrzygnięcie i nakaże ZUS merytoryczne zajęcie się sprawą.
Ponadto ustawodawca nakłada na sądy obowiązek precyzyjnego instruowania organu rentowego. Uchylając decyzję, sąd będzie zobowiązany do wydania jasnych wskazówek, dlaczego decyzja została uchylona oraz jakie konkretnie czynności ZUS musi wykonać przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Ma to wyeliminować powielanie tych samych błędów przez urzędników.
Projekt skraca także ścieżkę dochodzenia praw w sprawach o emerytury, renty czy inne świadczenia rozpatrywane po raz pierwszy. W przypadku pierwszej decyzji ZUS, sąd co do zasady samodzielnie rozstrzygnie o prawie do świadczenia, zamiast odsyłać sprawę w nieskończoność do organu rentowego.
Nowe przepisy Kpc mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
ZUS umarza długi sprzed 1999 roku
Drugi przyjęty projekt dotyczy ostatecznego zamknięcia egzekucji zaległości składkowych powstałych przed 1 stycznia 1999 r., czyli przed wielką reformą systemu ubezpieczeń społecznych.
Projekt zakłada umorzenie niezabezpieczonych hipoteką długów sprzed ponad ćwierćwiecza. Decyzja ta wynika z prostej kalkulacji finansowej – koszty egzekucyjne ponoszone przez państwo przewyższały realne wpływy z tytułu tych zaległości.
Jak podkreślił rzecznik rządu Adam Szłapka po posiedzeniu Rady Ministrów:
“To jest bardzo niewielka grupa osób. Chodzi o to, żeby zamknąć ten temat. Samo ściąganie tych należności jest dużo bardziej kosztowne, niż to, co z tych należności spływa do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, więc jest to po prostu ułatwienie życia tym osobom i uproszczenie rzeczywistości”.
Przełomowa ustawa deregulacyjna. ZUS umorzy 315 mln zł długów!
Co w praktyce zmienią nowe przepisy?
Wprowadzany pakiet deregulacyjny w zasadniczy sposób modyfikuje najważniejsze obszary sporu na linii przedsiębiorca–ZUS.
Przede wszystkim w przypadku poważnych błędów proceduralnych popełnianych przez urzędników, sąd nie będzie już związany ograniczonymi możliwościami działania i przewlekłymi ścieżkami odwoławczymi – uchyli decyzję i zwróci sprawę do ZUS z wiążącymi wytycznymi.
Równie istotna zmiana dotyczy odmowy wszczęcia postępowania przez ZUS, gdzie dotychczasowa trudna ścieżka podważenia decyzji formalnej ustępuje miejsca nakazowi merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ rentowy.
W sprawach o pierwsze wnioski o świadczenia wyeliminowano problem ciągłego odsyłania dokumentów między sądem a organem rentowym – sąd rozstrzygnie o prawie do świadczenia bezpośrednio.
Z kolei w kwestii historycznych długów składkowych sprzed 1999 roku (niezabezpieczonych hipoteką), koszmarnie droga i nieefektywna egzekucja windykacyjna zostanie zastąpiona całkowitym umorzeniem z mocy prawa i definitywnym zamknięciem zaległych postępowań.
źródło: PAP, Bankier
