Pokusa na skróty. Coraz częściej usprawiedliwiamy nieetyczne zachowania finansowe
Podejście Polaków do zasad etycznych i norm prawnych w finansach ulega stopniowemu rozluźnieniu. Z najnowszego raportu Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (ZPF) wynika, że Indeks Akceptacji Nieetycznych Zachowań Finansowych (IANZF) osiągnął w 2026 roku poziom 42,0 pkt. Wobec ubiegłorocznego wyniku (41,3 pkt) oznacza to wzrost permisywizmu moralnego o 0,7 pkt.
W praktyce badani Polacy są skłonni usprawiedliwiać odstępstwa od finansowych reguł już w ponad dwóch piątych analizowanych sytuacji.
Jednym z najważniejszych czynników różnicujących postawy respondentów okazała się ich aktualna sytuacja materialna i wywiązywanie się ze zobowiązań. W grupie osób mających problemy ze spłatą kredytu lub pożyczki wskaźnik akceptacji dla nadużyć poszybował do poziomu aż 63,3 pkt. Dla porównania: u osób terminowo spłacających raty wyniósł on 41,5 pkt, a u konsumentów, którzy nigdy nie zaciągali pożyczek – 39,6 pkt.
Reklamy w sklepach dopiero się rozkręcają. Prawie co drugi klient daje się “złapać”
Wyraźne różnice w obyczajowości finansowej widać również w podziale na wiek, płeć oraz geografię.
- Wiek – najmłodsi respondenci (18–29 lat) wykazują najniższy rygoryzm moralny – w tej grupie indeks osiągnął 54,0 pkt. Z kolei u seniorów (65 lat i więcej) spadł do 34,1 pkt, co potwierdza, że wymagania etyczne w sprawach pieniężnych rosną wraz z wiekiem.
- Płeć – mężczyźni okazali się znacznie bardziej pobłażliwi dla nieetycznych zachowań finansowych (wskaźnik na poziomie 45,6 pkt) niż kobiety (38,8 pkt).
- Geografia – najwyższy poziom akceptacji dla naginania zasad odnotowano w województwach opolskim i lubuskim (po 47,7 pkt). Na drugim biegunie znalazło się województwo pomorskie z najniższym indeksem na poziomie 35,0 pkt.
Badanie opisujące moralność finansową Polaków zostało zrealizowane na zlecenie ZPF przez firmę Biostat na reprezentatywnej próbie 1000 dorosłych mieszkańców Polski.
