Wygasający przywilej oświaty. ZUS ujawnia dane o wcześniejszych emeryturach nauczycieli i średniej wypłacie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych opublikował najnowsze dane dotyczące wypłat nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych – odpowiednika emerytur pomostowych dedykowanego pracownikom oświaty. W ujęciu rocznym średnie świadczenie odnotowało widoczny wzrost kwotowy, przy jednoczesnym kontynuowaniu wieloletniego trendu spadkowego w liczbie osób uprawnionych.
We wrześniu 2026 roku nauczycielskie świadczenia kompensacyjne pobierało 8,1 tys. osób, a ich przeciętna wysokość wyniosła 4789,06 zł. Dla porównania, jeszcze miesiąc wcześniej (w sierpniu 2026 r.) świadczenie to pobierało 8,3 tys. beneficjentów przy średniej kwocie 4380,61 zł.
Systematyczne wygasanie świadczenia w ujęciu wieloletnim
Liczba nauczycieli korzystających z kompensówek maleje w sposób ciągły, co wynika z charakteru prawnego tego rozwiązania jako świadczenia wygasającego. Zmianę skali w ostatnich latach obrazują zestawienia wrzesień do września:
- wrzesień 2023 r.: 11,8 tys. świadczeniobiorców – średnia wypłata: 3806,62 zł,
- wrzesień 2024 r.: 11,1 tys. świadczeniobiorców – średnia wypłata: 4223,05 zł,
- wrzesień 2025 r.: 9,8 tys. świadczeniobiorców – średnia wypłata: 4319,00 zł,
- wrzesień 2026 r.: 8,1 tys. świadczeniobiorców – średnia wypłata: 4789,06 zł.
Dla porównania, z klasycznych emerytur pomostowych we wrześniu 2026 roku korzystało 37,7 tys. osób, a ich przeciętna wysokość ukształtowała się na wyższym poziomie, osiągając 5879,27 zł.
Polska z jedną z najniższych stóp oszczędności w UE. Raport PIE ujawnia strukturalne słabości
Zasady przyznawania, wiek emerytalny i finansowanie z budżetu
Zgodnie z ustawą o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, o wypłatę środków mogą ubiegać się nauczyciele legitymujący się co najmniej 30-letnim stażem pracy, w tym minimum 20 latami rzetelnej pracy nauczycielskiej w wymiarze nie mniejszym niż pół etatu.
Wiek uprawniający do ubiegania się o kompensówkę rośnie stopniowo w latach 2014–2032 od poziomu 55 lat aż do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. W latach 2025–2026 minimalny wiek wynosi 56 lat dla kobiet oraz 61 lat dla mężczyzn. Pieniądze przeznaczone na wypłatę świadczeń kompensacyjnych nie pochodzą ze składek odprowadzanych do FUS, lecz są w pełni finansowane z budżetu państwa.
Rozszerzona lista uprawnionych i restrykcyjny zakaz pracy w szkole
Od 1 stycznia 2026 roku grono pedagogów uprawnionych do przechodzenia na świadczenie kompensacyjne zostało ustawowo rozszerzone. Poza pracownikami szkół, przedszkoli, młodzieżowych ośrodków wychowawczych czy poradni psychologiczno-pedagogicznych, prawem tym objęto m.in. nauczycieli placówek oświatowo-wychowawczych, centrów kształcenia zawodowego, branżowych centrów umiejętności, placówek artystycznych, bibliotek pedagogicznych, a także pedagogów zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich.
Pobieranie świadczenia wiąże się jednak z twardym ograniczeniem zawodowym. Nauczyciel przechodzący na kompensówkę ma bezwzględny zakaz wykonywania jakiejkolwiek pracy w jednostkach systemu oświaty (szkołach, przedszkolach czy ośrodkach) – nawet w niepełnym wymiarze godzin i na stanowiskach niedydaktycznych. Złamanie tego zakazu skutkuje natychmiastowym zawieszeniem wypłaty świadczenia przez ZUS. Uprawniony może natomiast bez przeszkód podejmować zatrudnienie w innych branżach poza sektorem oświatowym.
W celu ułatwienia planowania ścieżki zawodowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnił na swoim portalu dedykowany kalkulator internetowy, pozwalający pedagogom na samodzielne wyliczenie prognozowanej kwoty świadczenia przed podjęciem decyzji o odejściu z zawodu.
