Polska z jedną z najniższych stóp oszczędności w UE. Raport PIE ujawnia strukturalne słabości
Choć wskaźniki odkładania pieniędzy przez polskie gospodarstwa domowe znajdują się na najwyższych poziomach od lat, Polska wciąż pozostaje w ogonie Unii Europejskiej pod względem relacji oszczędności do dochodu rozporządzalnego. Z najnowszych danych zaprezentowanych przez Polski Instytut Ekonomiczny (PIE) wynika, że w pierwszym kwartale 2026 roku stopa oszczędności w naszym kraju wyniosła 9,5 proc. Gorsze wyniki w całej Wspólnocie odnotowały jedynie Grecja oraz Rumunia, gdzie wskaźnik ten spadł poniżej zera.
Dla porównania, w państwach naszego regionu stopa oszczędności kształtuje się na znacznie wyższym poziomie – zarówno w Czechach, jak i na Węgrzech przekroczyła ona 19 proc., podczas gdy średnia dla całej Unii Europejskiej wyniosła 14 proc.
Mimo odległej pozycji na tle Europy, analitycy PIE zwracają uwagę na pozytywny trend historyczny. W latach 2010–2019 przeciętna stopa oszczędności w Polsce wynosiła zaledwie 7 proc. Odczyty za lata 2024–2025 oraz początek 2026 roku stabilnie przekraczają 9 proc., co stanowi najlepszy wynik w ostatniej dekadzie (z wyłączeniem epidemicznego roku 2020).
Poduszka finansowa w gotówce
Struktura majątku finansowego polskich gospodarstw domowych charakteryzuje się wyjątkowo wysokim udziałem środków o natychmiastowej dostępności. W pierwszym kwartale 2026 roku całkowite aktywa finansowe Polaków osiągnęły wartość 104,6 proc. PKB, z czego aż 37 proc. stanowiły depozyty bieżące oraz fizyczna gotówka:
- depozyty bieżące i rachunki rozliczeniowe – odpowiadały za 26 proc. struktury aktywów finansowych,
- gotówka w obiegu – odpowiadała za 11 proc. aktywów.
Przekłada się to na relację wartości fizycznej gotówki w posiadaniu gospodarstw domowych do PKB na poziomie 11,5 proc. – co plasuje Polskę na trzecim miejscu w całej Unii Europejskiej (za Słowenią i Niemcami), przy unijnej średniej wynoszącej zaledwie 4,7 proc. PKB.
Ponad 60 mld zł zgromadzonych w PPK. Co sprzyja wzrostowi oszczędności? Sprawdź!
Tak wysoka płynność przekłada się na relatywnie dobrą odporność na nagłe zawirowania budżetowe. Z danych Eurostatu przytoczonych przez PIE wynika, że w Polsce około 22 proc. gospodarstw domowych zadeklarowało brak możliwości pokrycia nieprzewidzianego wydatku. Jest to ósmy najniższy odsetek w UE, wypadający znacząco lepiej niż średnia wspólnotowa na poziomie 29 proc.
Początek inwestycyjnego zwrotu
Eksperci publicznego think tanku wskazują, że stopniowa odbudowa bufora bezpieczeństwa stworzy warunki do przesuwania kapitału z nieoprocentowanych rachunków i gotówki w stronę instrumentów długoterminowych. Symptomy tej zmiany są już widoczne na rynku finansowym – wartość udziałów w funduszach inwestycyjnych posiadanych przez Polaków wzrosła o 31,5 proc. w ujęciu rocznym.
Mimo dynamicznego wzrostu, fundusze inwestycyjne stanowią wciąż zaledwie 6,2 proc. w ogólnej strukturze aktywów finansowych gospodarstw domowych w Polsce. Procesowi dalszej dywersyfikacji i ucieczki od inflacji mają sprzyjać istniejące filary oszczędzania długoterminowego – Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK), Indywidualne Konta Emerytalne (IKE) oraz Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) – a od 2027 roku także nowe Ogólnopolskie Konta Inwestycyjne (OKI).
