Cyfrowe wykluczenie w upadłości konsumenckiej. Spór między MS a RPO o papierowe pisma procesowe
Problem dostępu do sądów przez osoby zagrożone wykluczeniem cyfrowym powrócił w relacjach między Ministerstwem Sprawiedliwości a Biurem Rzecznika Praw Obywatelskich. W odpowiedzi z 28 października 2026 roku sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha poinformował RPO, że resort zakończył wstępny etap prac legislacyjnych, a przepisy precyzujące prawa konsumentów w postępowaniu upadłościowym znalazły się w roboczym projekcie nowelizacji Prawa restrukturyzacyjnego oraz innych ustaw.
Sednem sporu pozostaje praktyczne stosowanie wyjątku wynikającego z art. 491² ust. 3 Prawa upadłościowego, który w założeniu miał chronić dłużników nieposiadających kompetencji cyfrowych przed wymogiem składania pism wyłącznie przez system teleinformatyczny Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Chociaż system ten obowiązuje od 1 grudnia 2021 roku, w praktyce orzeczniczej pojawiły się poważne rozbieżności, które utrudniają obywatelom uczestnictwo we własnych sprawach sądowych.
Niepewność prawna po ogłoszeniu upadłości
Główna linia podziału w sądownictwie dotyczy cezury czasowej. Część sądów i przedstawicieli doktryny prawniczej przyjmuje, że prawo do składania pism papierowych przysługuje dłużnikowi wyłącznie na etapie składania wniosku o ogłoszenie upadłości. Po wydaniu przez sąd postanowienia upadłościowego dłużnik – zyskując formalny status upadłego – traci zdaniem niektórych składów sędziowskich uprawnienie do pomijania systemu KRZ i musi wnosić dokumenty drogą elektroniczną.
Ministerstwo Sprawiedliwości w korespondencji z RPO konsekwentnie odrzuca tę interpretację, wskazując, że fakt ogłoszenia upadłości w żaden sposób nie niweluje barier cyfrowych po stronie dłużnika. W ocenie resortu sądy są organizacyjnie przygotowane do obsługi tradycyjnej korespondencji papierowej, a nadrzędnym celem przepisów jest zapewnienie konstytucyjnego prawa do sądu.
Jednocześnie Rzecznik Praw Obywatelskich przywołuje napływające skargi obywateli i przypomina, że deklarowane w pismach stanowisko resortu sprawiedliwości nie stanowi źródła prawa i w żaden sposób nie obliguje niezawisłych sędziów do przyjmowania proinwestorskiej czy prokonsumenckiej wykładni.
Przedłużający się proces legislacyjny
Odbudowa jednoznaczności prawnej trwa od kilku lat. Z korespondencji między Biurem RPO a resortem sprawiedliwości wynika, że pytania o usunięcie barier cyfrowych zadawano już pod koniec 2024 roku. Wówczas MS deklarowało prowadzenie prac koncepcyjnych.
Na początku 2026 roku zastępca RPO Adam Krzywoń ponownie interweniował w sprawie definitywnego zwolnienia konsumentów z wymogu korzystania z KRZ na każdym etapie postępowania. Odpowiedź MS wskazywała na końcową fazę analiz, a po kolejnym ponagleniu ze strony zastępcy RPO Stanisława Trociuka z października bieżącego roku resort potwierdził włączenie propozycji zmian do roboczego projektu nowelizacji. Dokument znajduje się obecnie w fazie redagowania ostatecznej wersji, jednak Ministerstwo Sprawiedliwości nie podało oficjalnej daty skierowania go do uchwalenia przez parlament.
Realna sytuacja dłużników konsumenckich w okresie przejściowym
Do czasu uchwalenia i wejścia w życie jednoznacznych przepisów prawnych osoby przechodzące przez procedurę upadłości konsumenckiej znajdują się w niepewności proceduralnej. Z punktu widzenia praktyki rynkowej kluczowe pozostają następujące okoliczności.
Oficjalna wykładnia Ministerstwa Sprawiedliwości zakłada pełne prawo do wnoszenia pism procesowych w formie papierowej zarówno przed, jak i po ogłoszeniu upadłości. Ograniczeniem dla tej zasady pozostaje jednak swoboda orzecznicza sądów, które w konkretnych przypadkach mogą odrzucać pisma wniesione z pominięciem systemu KRZ.
W odpowiedzi na obawy obywateli resort wskazuje, że nieformalną rolę wspierającą konsumentów nieposiadających dostępu do sieci powinni odgrywać wyznaczeni doradcy restrukturyzacyjni lub ustanowieni pełnomocnicy procesowi. Osoby napotykające odrzucenia wniosków w tradycyjnej formie mogą natomiast kierować zgłoszenia bezpośrednio do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, które prowadzi stały monitoring zjawiska i zbiera dokumentację na potrzeby dalszych prac nowelizacyjnych.
źródło: Forsal
